Hacı Bektaşi Veli

Hacı Bektaşi Veli El Horasani, 13. yüzyılda yaşamış bir Türk mutasavvıfı ve Anadolu’da Bektaşi tarikatının kurucusudur. Aynı zamanda bir Türkmen babasıdır, yani kendisine bağlı Türkmen aşiretinin manevi lideridir. Babailer İsyanı sürerken, aşiretiyle Horasan’dan Anadolu’ya geldiği bilinir. O dönemde Moğol istilası sebebiyle Anadolu’ya gelen Yesevi veya Haydari dervişlerinden biri olması kuvvetle muhtemeldir. Ahmet Yesevi geleneğini Anadolu’da devam ettirmiştir.

Anadolu’daki Ahi teşkilatı ile yakın ilişkide olan Hacı Bektaşi Veli’nin, Ahilerin piri Ahi Evran’la da dost olduğu kaynaklarda geçmektedir. Hacı Bektaşi Veli’nin öğretilerinin sade, anlaşılır ve halka yakın olması, bu öğretilerin geniş Türkmen kitleleri tarafından benimsenmesini sağlamış ve Türkmenlerin sosyal ve dini yapısını şekillendirmede önemli bir rol oynamıştır.

Bazı kaynaklar, Hacı Bektaşi Veli’nin kardeşi Menteş ile birlikte Babai İsyanı’nın lideri Baba İlyas-ı Horasani’ye biat edip Vefâiyye tarikatına bağlandıklarını ve Menteş’in Babailer İsyanı’na bizzat katılıp öldürüldüğünü söyler.

Bektaşi tarikatı, Osmanlı Devleti’nin askeri yapılanması içinde önemli bir yer tutan Yeniçeri Ocağı ile yakın ilişkiler geliştirmiştir. Yeniçeriler, Bektaşi inançlarına göre yetiştirildikleri için, Bektaşiler Osmanlı’nın savaşçı sınıfının dini ve kültürel kimliğini şekillendirmede etkili olmuştur.